Odnaleźli 170 bohaterów. Ich nazwiska związane są z gminą Zduny [ZDJĘCIA]

Historia nie zawsze kryje się w wielkich wydarzeniach i nazwiskach znanych z podręczników. Czasami wystarczy odnaleźć nazwisko mieszkańca swojej miejscowości, który przed 87 laty założył mundur i wyruszył bronić Polski. W Zdunach podjęto próbę przywrócenia pamięci o takich osobach.

Spotkanie poświęcone uczestnikom wojny

W Izbie Muzealnej Zdunowskiego Ośrodka Kultury odbyło się spotkanie poświęcone uczestnikom Wojny Obronnej 1939 roku związanym z terenem gminy Zduny.

Spotkanie rozpoczęła dyrektor Zdunowskiego Ośrodka Kultury Małgorzata Godorowska, która powitała zgromadzonych. Następnie Łukasz Cichy z Izby Muzealnej przedstawił informacje dotyczące losów mieszkańców gminy, którzy w 1939 roku służyli w polskich formacjach wojskowych.

Na zakończenie głos zabrał burmistrz Zdun Miłosz Zwierzyk. Podzielił się wspomnieniami dotyczącymi swoich przodków, którzy również uczestniczyli w wojnie, a także mówił o znaczeniu troski o lokalną historię.

Spotkanie zakończyło się słodkim poczęstunkiem.

Udało się odnaleźć 170 nazwisk

Pierwszą próbę stworzenia zestawienia uczestników września 1939 roku związanych ze Zdunami podjęto już w 1989 roku. Zajęła się tym Izba Muzealna w Zdunach wspólnie z Erykiem Streubelem, pochodzącym ze Zdun weteranem i prezesem ZBoWiD-u w Cieszkowie.

Ówczesna lista zawierała imiona, nazwiska, stopnie wojskowe, lata urodzenia oraz informacje o formacjach. Nie wszystkie dane były jednak poprawne. Co więcej, zestawienie obejmowało wyłącznie osoby ze Zdun.

Nowsze poszukiwania pozwoliły rozszerzyć listę również o mieszkańców innych miejscowości należących do gminy. W ten sposób udało się ustalić 170 nazwisk weteranów Wojny Obronnej 1939 roku związanych z gminą Zduny.

To jednak nadal niepełne zestawienie.

Problemem w ustaleniu wszystkich nazwisk są między innymi losy mieszkańców Zdun z pierwszych dekad XX wieku. Miasto było wówczas w większości niemieckie, a Polacy zaczęli osiedlać się tutaj na większą skalę dopiero po 1920 roku. Wielu późniejszych żołnierzy urodziło się więc poza Zdunami, a niektórzy nawet na terenie zachodnich Niemiec, dokąd ich rodzice wyjeżdżali w poszukiwaniu pracy.

Dodatkowym utrudnieniem była częsta zmiana miejsca pracy przez osoby wykonujące takie zawody jak strażnicy graniczni czy kolejarze. Wszystko to sprawia, że dokładne ustalenie pełnej listy mieszkańców gminy, którzy walczyli w 1939 roku, jest trudnym zadaniem.

Najwięcej służyło w piechocie

Analiza dotychczas odnalezionych 170 nazwisk pokazuje, że mieszkańcy gminy Zduny służyli w wielu różnych formacjach.

Najliczniejszą grupę stanowiła piechota – 114 osób. W kawalerii służyło 13 mieszkańców, w artylerii 28, w lotnictwie 4, a w innych formacjach 6 osób. W przypadku 5 osób nie udało się jeszcze ustalić przydziału.

Najsilniej reprezentowany był 56 Pułk Piechoty Wielkopolskiej w Krotoszynie, w którym służyło 77 mieszkańców związanych z gminą Zduny.

Kolejne 23 osoby służyły w Batalionach Obrony Narodowej. Wśród pozostałych jednostek znalazły się między innymi 60 Pułk Piechoty Wielkopolskiej w Ostrowie, 29 Pułk Strzelców Kaniowskich w Kaliszu oraz 26 Pułk Piechoty w Gródku Jagiellońskim.

Wśród mieszkańców gminy byli także żołnierze 70 Pułku Piechoty Wielkopolskiej w Pleszewie, 80 Pułku Strzelców Nowogródzkich w Słonimiu, 73 Samodzielnego Półbatalionu Wartowniczego czy Batalionu Stołecznego Warszawa.

Walczyli także w kawalerii, artylerii i lotnictwie

W kawalerii najliczniej reprezentowany był 17 Pułk Ułanów Wielkopolskich. Służyło w nim sześciu mieszkańców gminy Zduny. Kolejne osoby związane były między innymi z 15 Pułkiem Ułanów Wielkopolskich w Poznaniu, 22 Pułkiem Ułanów Podkarpackich w Brodach, 5 Pułkiem Ułanów Zasławskich w Ostrołęce oraz 9 Pułkiem Ułanów Małopolskich w Trembowli.

W artylerii dominowały jednostki z najbliższych miejscowości. Dziewięciu mieszkańców służyło w 25 Pułku Artylerii Lekkiej w Kaliszu, po sześciu w 7 Pułku Artylerii Ciężkiej w Poznaniu i 17 Pułku Artylerii Lekkiej w Gnieźnie.

Nie zabrakło również mieszkańców gminy, którzy związali swoją wojenną służbę z lotnictwem. Cała czwórka odnalezionych lotników służyła w 3 Pułku Lotniczym w Poznaniu.

Wśród pozostałych formacji znaleźli się między innymi żołnierze Batalionu Sanitarnego w Poznaniu, 17 Kompanii Telefonicznej w Gnieźnie, Batalionu Kolejowego oraz 71 Dywizjonu Pancernego w Poznaniu.

To dopiero początek poszukiwań

Twórcy zestawienia podkreślają, że lista 170 nazwisk nie jest jeszcze zamknięta. Dotychczasowe ustalenia mają być podstawą do kolejnych poszukiwań w dokumentach, archiwach i rodzinnych zbiorach.

Trzeba jednak pamiętać, że za każdym bohaterem stoi konkretny człowiek, mieszkaniec naszej gminy, który też miał swoje plany, swoją rodzinę i swoje marzenia. Człowiek, który pewnego sierpniowego lub wrześniowego dnia 1939 roku założył mundur i ruszył bronić swojej ojczyzny - podkreślają przedstawiciele Izby Muzealnej. 

Być może nie o wszystkich uda się odnaleźć informacje. Zachowały się jednak nazwiska, dokumenty, fotografie i rodzinne wspomnienia, które pozwalają przywracać pamięć o osobach uczestniczących w wydarzeniach sprzed 87 lat.

Historia to przecież nie tylko daty, liczby, jednostki i miejsca na mapie. Historia to przede wszystkim nauka o ludziach – o ich życiu, wyborach, odwadze, nadziejach i losach, które często na zawsze zmieniły wielkie wydarzenia – wskazują autorzy zestawienia.

Właśnie dlatego poszukiwania będą kontynuowane. Jak zaznaczają w Izbie Muzealnej, lista 170 nazwisk ma być dopiero początkiem.

Wystawę można oglądać w Izbie Muzealnej

Wystawa poświęcona uczestnikom Wojny Obronnej 1939 roku będzie dostępna w Izbie Muzealnej do połowy października.

Ze względu na urlopy Izba Muzealna obecnie nie działa w standardowych godzinach. Od 1 października będzie można ją odwiedzać:

• wtorki – godz. 12.00–18.00
• czwartki – godz. 10.00–18.00
• piątki – godz. 12.00–18.00

To okazja, aby zobaczyć przygotowaną wystawę i poznać historie mieszkańców gminy Zduny, którzy w 1939 roku stanęli do walki.