Mieli zaledwie kilka lat, a powiedzieli „nie”. 120 lat temu rozpoczął się strajk w Koźminie [ZDJĘCIA]

Tegoroczne obchody miały szczególny charakter, ponieważ Rada Miejska w Koźminie Wielkopolskim ustanowiła 2026 Rokiem Strajku Dzieci Koźmińskich. Uroczystość była okazją do przypomnienia historii lokalnej społeczności oraz pokazania współczesnego oblicza szkoły, która od ponad 20 lat nosi imię strajkujących dzieci.

Uroczysty przemarsz ulicami Koźmina

Obchody rozpoczęły się w piątek, 18 września, przy ul. Glinki. Uczestnicy wyruszyli w przemarszu ulicami Koźmina Wielkopolskiego do kościoła pw. św. Wawrzyńca.

Po uroczystej mszy świętej uczestnicy wrócili pod budynek Szkoły Podstawowej nr 1 przy ul. Glinki 11.

Przed szkołą odbyła się część patriotyczna. Wciągnięto flagę na maszt i odśpiewano hymn narodowy. Przed pomnikiem patrona szkoły złożono znicze i kwiaty, a uczestnicy uroczystości wykonali pamiątkową fotografię.

W obchodach uczestniczyli zaproszeni goście, wśród nich burmistrz Koźmina Wielkopolskiego dr Piotr Osuch oraz przewodniczący Rady Miejskiej Karol Jankowiak.

183 uczniów wzięło udział w strajku

Centralnym punktem obchodów była pamięć o wydarzeniach z 1906 i 1907 roku.

Strajk Dzieci Koźmińskich rozpoczął się 19 września 1906 roku. Uczniowie odmówili udzielania odpowiedzi w języku niemieckim oraz domagali się nauczania religii po polsku. W kolejnych dniach do protestu dołączały następne dzieci.

Łącznie w strajku uczestniczyło 183 uczniów.

Młodzi uczestnicy protestu musieli mierzyć się z surowymi karami. Stosowano wobec nich między innymi areszty popołudniowe oraz kary fizyczne. Strajk trwał aż do 5 lipca 1907 roku.

Wydarzenia te zapisały się w historii Koźmina Wielkopolskiego jako symbol walki o język ojczysty i narodową tożsamość.

2026 Rokiem Strajku Dzieci Koźmińskich

W grudniu 2025 roku Rada Miejska w Koźminie Wielkopolskim podjęła uchwałę nr XXVIII.178.2025, ustanawiając rok 2026 Rokiem Strajku Dzieci Koźmińskich 1906/1907 na terenie gminy.

Pamięć o wydarzeniach sprzed 120 lat szczególnie mocno związana jest ze Szkołą Podstawową nr 1 w Koźminie Wielkopolskim. Placówka nosi imię Strajku Dzieci Koźmińskich 1906/1907.

Dyrektor szkoły Jacek Zawodny podkreśla, że pielęgnowanie lokalnej historii jest jednym z ważnych kierunków działalności placówki.

– Nowoczesna szkoła, gdzie pielęgnowana jest historia i tradycja. To mój kierunkowskaz prowadzenia placówki oświatowej od września 2017r. – mówi Jacek Zawodny.

Jak dodaje dyrektor, szkoła każdego roku podejmuje działania mające na celu zachowanie pamięci o lokalnej historii.

– Każdego dnia i każdego roku cała społeczność szkolna dokłada starań, by o lokalnej historii nie zapomniano i przetrwała do następnych pokoleń. Tak było, tak jest i z pewnością tak będzie nadal – podkreśla Jacek Zawodny.

Szkoła dokumentuje swoją historię

Jednym ze sposobów zachowania pamięci o przeszłości są publikacje poświęcone historii szkoły.

W ostatnich latach Szkoła Podstawowa nr 1 wydała cztery książki. W 2021 roku ukazała się publikacja „150-lecie Szkoły i 115-lecie Strajku Dzieci Koźmińskich 1906/1907 Szkoły Podstawowej nr 1 w Koźminie Wielkopolskim”.

W 2024 roku wydano „Historię gazetki szkolnej Trzecioklasista w Szkole Podstawowej nr 1 im. Strajku Dzieci Koźmińskich 1906/1907”, a w 2025 roku publikację „Historia szkół na Glinkach 1870-2025”.

W 2026 roku dołączyła do nich „Monografia Szkoły Podstawowej nr 1 im. Strajku Dzieci Koźmińskich 1906/1907 w Koźminie Wielkopolskim”.

Dyrektor zwraca uwagę, że historia szkoły to nie tylko budynki i infrastruktura, ale przede wszystkim ludzie, którzy przez lata byli związani z placówką.

– Historia szkół na Glinkach to czas wypełniony wielkim trudem i troską pracujących tu ludzi, dbających o jej teraźniejszy i przyszły kształt – mówi Jacek Zawodny.

„Szkoła to nie mury. Szkoła to ludzie”

Podczas uroczystości pojawiły się wspomnienia i refleksje dotyczące znaczenia Strajku Dzieci Koźmińskich. Jednocześnie zaprezentowano szkołę jako placówkę, która pielęgnuje swoje dziedzictwo, a jednocześnie rozwija się i patrzy w przyszłość.

Dla dyrektora ważnym elementem historii szkoły są kolejne pokolenia osób, które ją tworzyły.

– Szkoły na Glinkach zmieniały się na przestrzeni wieków. Zmieniały się budynki i infrastruktura. Ale szkoła to nie mury. Szkoła to ludzie. Ludzie zaangażowani, oddani, pracowici. Tę szkołę tworzyli i tworzą ludzie pełni pasji – podkreśla Jacek Zawodny.

Tegoroczne obchody 120. rocznicy Strajku Dzieci Koźmińskich były więc nie tylko przypomnieniem wydarzeń sprzed ponad wieku, ale także okazją do pokazania, jak pamięć o lokalnej historii jest przekazywana kolejnym pokoleniom.

– „Jedynka” to szkoła, w której pielęgnowana jest historia i tradycja. To szkoła, która pamięta o ludziach – podsumowuje dyrektor Jacek Zawodny.

Po części patriotycznej odbył się uroczysty apel, a następnie zaproszeni goście spotkali się na poczęstunku w sali gimnastycznej.